Czego się dowiesz z tego filmu

• ⚖️ Jakie kary są w szkole dozwolone — które środki dyscyplinujące są zgodne z prawem, a które absolutnie nie mogą być stosowane.
• 📘 Co musi zawierać statut szkoły — jakie kary może przewidywać oraz jak powinien wyglądać tryb odwołania.
• 🚫 Jakich kar szkoła nie może stosować — zakazy upokarzania, stosowania przemocy czy pozbawiania prawa do nauki.
• 📱 Jakie zasady dotyczą telefonów — co może ustalić szkoła, a czego nie wolno nauczycielowi (np. przeszukiwania telefonu).
• 🗣️ Co zrobić, gdy uznasz karę za niesprawiedliwą — jak rozmawiać z nauczycielem, kiedy zgłosić sprawę wychowawcy, dyrekcji i rodzicom.
• 📄 Jak wygląda odwołanie od kary — gdzie szukać procedury i kiedy warto z niej skorzystać.
• ⚠️ Jakie zachowania mogą mieć poważniejsze konsekwencje — odpowiedzialność po ukończeniu 13 lat.
• 🔍 Różnica między karą a konsekwencją — kiedy jedynka to nie kara, tylko naturalny skutek wyboru.
• 🤝 Dlaczego znajomość swoich praw jest ważna — szkoła ma być miejscem bezpiecznym i opartym na wzajemnym szacunku.

Nagranie wideo

Autor nagrania: dr Barbara Pietrzyk-Tobiasz

Radca prawny i doktor nauk prawnych, od lat związana z obszarem szkolnictwa wyższego i nauki oraz prawem własności przemysłowej. Ukończyła aplikację radcowską w OIRP w Lublinie i zdobyła stopień doktora w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych UMCS. Aktywnie działa na rzecz środowiska doktorantów: pełniła funkcję Rzecznika Praw Doktoranta KRD, była wiceprzewodniczącą Krajowej Reprezentacji Doktorantów w latach 2023–2024 oraz przewodniczyła Biuru Prawnemu KRD. Reprezentowała KRD w Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jest autorką publikacji naukowych dotyczących prawa własności przemysłowej oraz regulacji szkolnictwa wyższego, a także prowadzi szkolenia m.in. z procedur awansu naukowego, kształcenia doktorantów i własności intelektualnej. Od początku swojej ścieżki akademickiej angażuje się społecznie — działała w organach samorządu doktorantów UMCS, zasiadała w senacie uczelni, komisjach senackich, radzie szkoły doktorskiej oraz komisjach rekrutacyjnych i stypendialnych. Współtworzy liczne projekty naukowe i społeczne, a jej praca pro bono została wyróżniona nagrodą „Serce za Serce” OIRP w Lublinie.

Transkrypcja

Witajcie, nazywam się Barbara Pietrzyk-Tobiasz, to wiesz i jestem radcą prawnym. Na co dzień pomagam w rozwiązywaniu różnych problemów prawnych. Dzisiaj porozmawiamy o bardzo ważnym temacie – karach w szkole.

Co może zrobić nauczyciel, gdy uczeń łamie zasady? Jakie są Twoje prawa? I co możesz zrobić, gdy czujesz, że kara była niesprawiedliwa? Zacznijmy od początku. Kara to najogólniej reakcja szkoły na nieodpowiednie zachowanie ucznia. Jest to coś takiego, co ma przypomnieć, że obowiązują zasady i trzeba je przestrzegać.

Szkoła powinna być miejscem, gdzie uczymy się, jak funkcjonować w społeczeństwie. Jest to więc coś całkiem normalnego. Również w dorosłym życiu, jeśli łamiesz zasady, łamiesz prawo, to ponosisz tego konsekwencje.

Przede wszystkim musisz pamiętać, że jeśli zachowujesz się źle, to możesz otrzymać za to karę i jest to całkowicie legalne. Ale kary nie mogą być dowolne. Skąd to wynika? Z reguł zawartych w ustawie, która nazywa się prawo oświatowe.

Ustawa ta nakazuje, by statut szkoły wymieniał rodzaje kar stosowanych wobec uczniów. Ale to nie wszystko. Statut powinien również regulować tryb odwoływania się od kary.

Chciałabym, żebyś po obejrzeniu tego nagrania wiedział i wiedziała, że w statucie szkoły nie można wpisać jakiejkolwiek kary, bo taka się komuś podoba albo ktoś uważa, że taka właśnie będzie skuteczna. Kary muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem, czyli takim, który obowiązuje nas wszystkich. Dlatego kara w szkole nie może być upokarzająca, nie może być przymocą, ani nie może łamać swoich praw.

A teraz bardzo ważne. Żadna kara nie może pozbawiać Cię prawa do udziału w zajęciach, które mają związek z realizacją podstawy programowej. Nawet jeśli w Twojej szkole jest taka kara jak zawieszenie w prawach ucznia, to powinno to polegać na odebraniu jakichś przywilejów w szkole, ale nie na tym, że nie możesz się uczyć.

Jakie kary na przykład może przewidywać statut? Chociażby ustne upewnienie u ucznia w klasie przez nauczyciela, uwagę do dzienniczka lub zeszytu uwag, obniżenie oceny z zachowania, odebranie uczniowi możliwości udziału w różnych nieobowiązkowych zajęciach pozelekcyjnych albo korzystania z jakichś przywilejów. A co z telefonami? To częsty temat. Obecnie w Polsce nie ma odgórnego zakazu używania telefonów w szkołach.

Jednak szkoła może ustalić, że podczas lekcji telefony są wyłączone albo schowane, ale nauczyciel nie może przeszukiwać Twojego telefonu, a nie czytać Twoich wiadomości. A co jeśli dostałeś, dostałaś karę, ale uważasz, że ona jest niesprawiedliwa? Po pierwsze, porozmawiaj z nauczycielem. Spokojnie, bez krzyku.

Powiedz, co czujesz. Czasem wystarczy rozmowa, żeby wyjaśnić nieporozumienie. Możesz także zgłosić to do wychowawcy lub dyrekcji.

Masz prawo powiedzieć, że czujesz się niesprawiedliwie potraktowany. Jeśli sposoby te nie działają, poproś rodziców o pomoc. Mogą oni porozmawiać ze szkołą w Twoim imieniu.

Pamiętaj jednak, że nawet jeśli czasem czujesz się źle, bo dostałeś karę, może być ona uzasadniona. Jeśli tak jest, postaraj się wyciągnąć z niej jakieś wnioski. Zwróć też uwagę, że w statucie szkoły powinno być opisane, jak można odwołać się od kary.

Może to być trochę bardziej formalny sposób, gdzie można przedstawić swoje zdanie. Warto, żebyś wiedział i wiedziała, jak można to zrobić. Jeśli jest to dla Ciebie trudne, możesz poprosić kogoś o pomoc.

Musisz też mieć świadomość, że w niektórych przypadkach możesz ponieść surowsze konsekwencje. Chodzi tu już o bardzo poważne sytuacje, jeśli np. coś ukradniesz albo kogoś pobijesz.

Jeśli skończyłeś lub skończyłaś 13 lat i zachowałeś się w taki sposób, to możesz odpowiadać podobnie jak dorośli. Jednak nawet w takich sytuacjach masz zagwarantowanych wiele praw. Prawa te gwarantują Ci to, żebyś został sprawiedliwie potraktowany.

I jeszcze jedno. Nie myl kary z konsekwencją. Nie zawsze to, co wydaje Ci się karą, jest karą.

Czasem jest to po prostu konsekwencja Twojego wyboru. Przykład? Jeśli nie oddasz pracy domowej, możesz dostać jedynkę. To nie jest zemsta nauczyciela.

To jest po prostu naturalna konsekwencja Twojego wyboru. Ale jeśli za to, że nie oddałeś pracy domowej nauczyciel każe Ci sprzątać salę, to już może być niedozwolona kara. Szkoła ma być miejscem, w którym czujesz się bezpiecznie i sprawiedliwie.

A dobre relacje buduje się nie na strachu, tylko na zrozumieniu i szacunku. Każdy powinien szanować innych i każdy ma prawo oczekiwać szacunku. I pamiętaj.

Znajomość swoich praw to nie jest bunt. To dojrzałość.