Czego się dowiesz z tego filmu

• 🧒 Jak zaczyna się Twoja samodzielność — pierwsze decyzje już w dzieciństwie: wybór zabawki, ubioru czy drobnych zakupów.
• 📘 Co możesz przed 13. rokiem życia — prawo do wyrażania opinii, drobne zakupy i zarządzanie kieszonkowym, choć decyzje prawne podejmują dorośli.
• 🎯 Jakie prawa dostajesz po ukończeniu 13 lat — ograniczona zdolność do czynności prawnych, możliwość samodzielnych decyzji w codziennych sprawach.
• 🏫 Jak rośnie Twoja rola w edukacji — wpływ na wybór szkoły, profilu klasy i rozwijanie własnych pasji.
• ⚕️ Twoje prawa dotyczące zdrowia — prawo do informacji, udział w decyzjach medycznych i ochrona prywatności.
• 🧑‍🏭 Co możesz po ukończeniu 16 lat — podjęcie pracy, założenie konta w banku, większa samodzielność finansowa i wyjątkowo możliwość małżeństwa za zgodą sądu.
• 🗳️ Co zmienia się po ukończeniu 18 lat — pełna zdolność do czynności prawnych, prawo do głosowania, samodzielne umowy, podróżowanie i pełna odpowiedzialność prawna.
• 🌱 Dlaczego samodzielność rośnie stopniowo — tak, by nauczyć się odpowiedzialności i bezpiecznego podejmowania decyzji.

Nagranie wideo

Autor nagrania: Bartosz Ryt

Radca prawny i działacz sportowy, od 2025 roku pełni funkcję Prezesa Małopolskiego Związku Piłki Nożnej oraz zasiada w Zarządzie Polskiego Związku Piłki Nożnej. Uchodzi za jednego z liderów zmian w małopolskich strukturach piłkarskich, gdzie zastąpił wieloletnie władze i rozpoczął proces modernizacji organizacyjnej.

Transkrypcja

[oai_citation:0‡Prawo do samodzielności (128kbit AAC).txt](sediment://file_0000000016b071f586064c4b3da9bf63)

Dzisiaj zajmiemy się bardzo ważnym pytaniem, które zadaje sobie wielu z Was. Kiedy mogę decydować o sobie? Porozmawiamy o tym, że macie prawo do coraz większej samodzielności stopniowo, krok po kroku. Ten proces rośnie razem z Wami i trwa aż do momentu, kiedy staniecie się dorośli.

Przyjrzymy się temu bliżej i zobaczymy, jakie prawa i obowiązki towarzyszą Wam na poszczególnych etapach życia. Dzięki temu będziecie wiedzieć, jak mądrze korzystać ze swoich praw i przygotować się do dorosłego życia. Nazywam się Bartosz Ryd, jestem radcą prawnym i chętnie Wam o tym opowiem.

Wasza podróż do samodzielności zaczyna się naprawdę wcześnie. Już jako małe dzieci uczycie się wybierać. Może to być ulubiona zabawka, którą chcecie się bawić albo kolor ubioru na dany dzień.

To są małe decyzje, ale są bardzo ważne. Uczą Was, że macie własne pomysły i preferencje i że Wasz głos, nawet ten najcichszy, ma znaczenie. Rodzice i opiekunowie powinni słuchać, czego potrzebujecie i reagować na to, jeśli to możliwe.

Właśnie wtedy zaczynacie rozumieć, kim jesteście. Uczycie się, jak wyrażać siebie i wiecie, że macie prawo do własnych wyborów. Do ukończenia trzynastego roku życia prawo traktuje Was w specjalny sposób.

W tym okresie nie macie jeszcze zdolności do podejmowania samodzielnych decyzji prawnych. Oznacza to, że nie możecie samodzielnie zawierać ważnych umów. Za wszystkie Wasze decyzje odpowiadają Wasi rodzice lub opiekunowie.

Ale uwaga! Macie prawo do tego, żeby Wasze zdanie było brane pod uwagę, zwłaszcza w sprawach, które Was dotyczą. Możecie też dokonywać drobnych zakupów, takich jak książki czy przekąski. To takie codzienne sprawy, które nie niosą ze sobą dużego ryzyka.

Jeśli dostajecie kieszonkowe, w pewnym zakresie macie prawo sami zarządzać tymi pieniędzmi. To uczy Was, jak działają pieniądze i jak być odpowiedzialnym za swoje finanse. Przejdźmy teraz do kolejnego, bardzo ciekawego etapu.

To czas, kiedy stajecie się nastolatkami. To okres dużych zmian w życiu i też zmian w Waszych prawach. Od ukończenia trzynastego roku życia, czyli od Waszych trzynastych urodzin, uzyskujecie ograniczoną zdolność do podejmowania decyzji prawnych.

To bardzo ważna zmiana, która otwiera przed Wami nowe możliwości. Oznacza ona, że możecie już podejmować pewne decyzje samodzielnie. Ale do ważniejszych spraw, które mają duże konsekwencje, nadal potrzebujecie zgody rodziców lub opiekunów.

Na przykład możecie sami zapisać się na kurs języka obcego albo kupić bilet do kina. Ale na zakup drogiego sprzętu elektronicznego, za który nie płacicie w pełni z własnych pieniędzy, nadal potrzebujecie zgody dorosłych. Wiek nastoletni to też większa samodzielność w kwestii nauki.

Rodzice nadal mocno Was wspierają, ale im jesteście starsi, tym bardziej liczy się Wasz głos przy wyborze tego, czego chcecie się uczyć. Macie prawo do tego, żeby Wasze zainteresowania, pasje i plany na przyszłość były ważne. Na przykład, gdy wybieracie profil klasy w szkole średniej albo kierunek dalszej nauki.

To Wy będziecie chodzić do tej szkoły i to te decyzje będą kształtować Waszą przyszłość. Macie prawo do tego, żeby Wasze wybory w edukacji były zgodne z tym, o czym marzycie. Ważną częścią Waszej samodzielności jest też prawo do decydowania o swoim zdrowiu.

To prawo rośnie razem z Waszym wiekiem i dojrzałością. Na przykład, macie prawo sami iść do lekarza w prostych sprawach. Macie prawo do informacji o swoim zdrowiu.

Lekarz powinien Wam wszystko wytłumaczyć, tak żebyście zrozumieli. Macie prawo zgodzić się na leczenie albo odmówić, jeżeli jesteście wystarczająco dojrzali, żeby to zrozumieć i podjąć świadomą decyzję. To oznacza, że Wasze prywatne sprawy medyczne są chronione.

Skąd wynikają te prawa? Wasze prawo do decydowania o zdrowiu wynika z ważnych dokumentów, takich jak Konwencja o prawach dziecka, Konstytucja i Ustawa o prawach pacjenta. Kolejny ważny i przełomowy moment to ukończenie 16 roku życia. W tym wieku dostajecie już sporo nowych, ważnych praw.

Te prawa bardzo zbliżają Was do pełnej samodzielności. Możecie na przykład samodzielnie decydować o pracy. Oczywiście są pewne zasady, które chronią Wasze zdrowie i edukację.

Prawo pracy chroni Was, ustalając maksymalną liczbę godzin pracy i zabraniając prac niebezpiecznych. Musicie jednak pamiętać, że praca nie może przeszkadzać Wam w nauce. Wasza decyzja o pracy uczy Was odpowiedzialności za zarobione pieniądze i zarządzania czasem.

Możecie też założyć własne konto w banku i samodzielnie zarządzać swoimi środkami. To ważny krok do bycia niezależnym finansowo. Co więcej, w bardzo rzadkich, wyjątkowych sytuacjach osoba, która ukończyła 16 lat, może nawet zawrzeć małżeństwo, ale tylko za zgodą sądu rodzinnego.

To jest bardzo poważna decyzja. Sąd musi sprawdzić, czy to jest dla Waszego dobra i czy naprawdę jesteście świadomi takiej decyzji. Na przykład, gdy dziewczyna spodziewa się dziecka.

Wreszcie najważniejszy moment w drodze do pełnej samodzielności to ukończenie 18 roku życia, czyli pełnoletność. To jest ten magiczny wiek. Wtedy dostajecie pełnię praw obywatelskich.

Stajecie się w pełni odpowiedzialni prawnie za swoje czyny i decyzje. Prawo traktuje Was już jako dorosłych ludzi. Co to oznacza w praktyce? Od tej pory możecie już głosować w wyborach.

Wasz głos ma realny wpływ na kształtowanie Państwa i Waszej okolicy. Możecie samodzielnie zawierać wszystkie umowy. Możecie samodzielnie zawierać wszystkie umowy bez zgody rodziców.

Takie jak umowy o pracę, wynajem mieszkania, kredyt czy otworzyć własną firmę. Macie pełną kontrolę nad swoimi decyzjami. Możecie swobodnie podróżować bez zgody opiekunów, decydować, gdzie chcecie mieszkać i jak chcecie zarządzać swoim majątkiem.

Pełnoletność oznacza też pełną odpowiedzialność za to, co robicie. Jeśli złamiecie prawo, będziecie odpowiadać jak dorośli. Wasze prawa związane z coraz większą samodzielnością to nie tylko przywileje, to też odpowiedzialność.

Musicie uczyć się, jak podejmować mądre decyzje i jak ponosić ich konsekwencje. Właśnie dlatego ten proces jest stopniowy, abyście mieli czas na naukę i przygotowanie się do bycia w pełni dorosłymi. Pamiętajcie, że macie prawo do tego, żeby dorośli Was wspierali w tym procesie, pomagali Wam zrozumieć konsekwencje wyborów i uczyli odpowiedzialności.

Nie bójcie się pytać i szukajcie wsparcia u rodziców, nauczycieli czy zaufanych dorosłych. To właśnie dzięki nim ten proces staje się łatwiejszy i bezpieczniejszy. Mam nadzieję, że ten odcinek pomógł Wam lepiej zrozumieć, kiedy możecie decydować o sobie i jak wygląda ten ważny proces, w którym stajecie się coraz bardziej samodzielni.

Korzystajcie ze swoich praw mądrze i świadomie.