Czego się dowiesz z tego filmu
- 🎒 Czym różni się obowiązek szkolny od obowiązku nauki — i dlaczego ten drugi trwa aż do 18. roku życia.
- 📚 Na jakich przepisach opiera się obowiązek nauki — Konstytucja RP oraz ustawa Prawo oświatowe.
- 🏫 W jakich formach możesz realizować obowiązek nauki — liceum, technikum, szkoła branżowa, kursy zawodowe, nauka zawodu, edukacja domowa.
- 💼 Dlaczego sama praca nie wystarczy — obowiązek nauki musi łączyć się z edukacją.
- ⚠️ Co grozi za nieuczęszczanie do szkoły — możliwe wezwania, interwencja kuratora, a nawet grzywna dla rodziców.
- 🌱 Dlaczego obowiązek nauki istnieje — rozwój, przygotowanie do dorosłego życia, zapobieganie wykluczeniu społecznemu.
- 🗝️ Kiedy obowiązek nauki się kończy — po ukończeniu 18 lat, niezależnie od statusu szkoły.
Nagranie wideo
Autor nagrania: dr hab. Krzysztof Koźmiński, prof. UW
Profesor Uniwersytetu Warszawskiego, doktor habilitowany nauk prawnych, radca prawny, Kierownik Zakładu Ekonomicznej Analizy Prawa, a także Kierownik Centrum Oceny Skutków Regulacji oraz Kierownik Podyplomowego Studium Zagadnień Legislacyjnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Odbywał staże naukowe na Uniwersytecie Edynburskim, Uniwersytecie w Zagrzebiu oraz Uniwersytecie w Melbourne.
Ekspert instytucji publicznych (m.in. członek Rady Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej dwóch kadencji-reprezentant Ministra Finansów, członek Rady COVID-19 przy Prezesie Rady Ministrów, stały ekspert Komisji Nadzwyczajnej Sejmu do rozpatrzenia projektu ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ekspert Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Unii Europejskiej, ekspert Polskiej Komisji Akredytacyjnej, uczestnik prac komisji kodyfikacyjnej, członek Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego) oraz organizacji pozarządowych (m.in. Wiceprzewodniczący Komisji Etyki Bankowej Związku Banków Polskich, członek Rady Programowej Warszawskiego Instytutu Bankowości), pełnił też obowiązki członka rad nadzorczych spółek oraz sporządzał opinie prawne i projekty aktów normatywnych na zlecenie polskich i zagranicznych organów władzy publicznej.
Transkrypcja
Wielu uczniów w wieku 16-17 lat zadaje sobie pytanie, dlaczego nadal muszę chodzić do szkoły, skoro nie jestem już dzieckiem? Odpowiedź jest prosta i wynika z obowiązujących obecnie przepisów prawa. W Polsce obowiązuje obowiązek nauki, który trwa aż do ukończenia 18 roku życia. To nie jest to samo, co obowiązek szkolny, choć te dwa pojęcia są ze sobą powiązane. Obowiązek szkolny oznacza, że dziecko powinno uczęszczać do szkoły podstawowej. W Polsce trwa on od 7 do ukończenia 8 klasy, czyli zazwyczaj do około 15 roku życia. Obowiązek nauki to pojęcie szersze. Trwa do ukończenia 18 roku życia i może być realizowany nie tylko w szkole, ale również w innych formach, np. w szkole branżowej, liceum, technikum, a nawet na kursach zawodowych czy przez praktyczną naukę zawodu. Krótko mówiąc, gdy kończysz podstawówkę, obowiązek szkolny się kończy, ale obowiązek nauki trwa dalej, jeszcze przez około 2-3 lata. Obowiązek nauki wynika z Konstytucji, z artykułu 70, który stanowi, że nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa, a także ustawy prawo oświatowe, która szczegółowo reguluje, jak ten obowiązek ma być realizowany. Wskazany wyżej stan prawny jest efektem powszechnego, na ogół popieranego społecznie przekonania, że edukacja to nie przywilej czy nagroda, ale konieczność, zarówno dla jednostki, jak i dla całego społeczeństwa. Państwo traktuje edukację jako kluczowy element rozwoju obywateli, dlatego wymaga, by każdy młody człowiek zdobył przynajmniej podstawowe wykształcenie i przygotowanie zawodowe. Po ukończeniu szkoły podstawowej młody człowiek może spełniać obowiązek nauki na kilka sposobów. W liceum ogólnokształcącym, w technikum, w branżowej szkole pierwszego stopnia, dawniej tak zwanej zawodówce, poprzez kursy zawodowe z elementami kształcenia ogólnego w formie nauki zawodu u pracodawcy, jako np. młodociany pracownik w edukacji domowej za zgodą kuratora oświaty. Podkreślić trzeba, że sama praca zarobkowa nie spełnia obowiązku nauki, chyba że jest połączona z nauką zawodu w zorganizowanej, prawnie uznanej formie. A co w przypadku, w którym ktoś uchyla się od obowiązków i nie realizuje obowiązku nauki? W praktyce, jeśli 16 lub 17-latek przestaje chodzić do szkoły i nie podejmuje żadnej formy nauki, szkoła zgłasza ten fakt do samorządu, gminy, następnie urzęd gminny lub kurator oświaty może wezwać rodziców i ucznia do wyjaśnienia sytuacji. W ostateczności rodzicom lub opiekunom prawnym grozi kara grzywny. Mogą zostać ukarani za zaniedbanie obowiązków wychowawczych. Młodzież może zostać objęta nadzorem kuratora sądowego lub skierowana do specjalistycznych placówek. Oczywiście system w pierwszej kolejności stara się pomóc i wesprzeć, a nie karać. Ale trzeba mieć świadomość, że uchylanie się od obowiązku edukacji w wieku 16-17 lat to naruszenie prawa. Choć ingerencja państwa względem prawie dorosłych, pełnoletnich, prawie obywateli wydaje się nieproporcjonalna i niewspółmierna, być może nieuzasadniona, tłumaczy się ją szansą na rozwój oraz koniecznością przygotowania do życia zawodowego, społecznego, zapobiegania wykluczeniu społecznemu, ponieważ osoby bez wykształcenia mają ograniczony dostęp do pracy, kultury, ochrony zdrowia, a także potrzebom budowy nowoczesnego społeczeństwa, które inwestuje w wiedzę i kompetencje nowego pokolenia. Obowiązek nauki wygasa z chwilą ukończenia 18 roku życia, niezależnie od tego, czy dana osoba ukończyła szkołę czy nie. Uzyskanie pełnoletności pozwala podjąć samodzielną decyzję o kontynuacji albo zakończeniu nauki. Podsumowując, obowiązek nauki do 18 roku życia jest wymogiem prawnym, ale powinien być postrzegany nie jako kara, lecz szansa i troska ze strony państwa oraz społeczeństwa. Ma zapewnić młodym ludziom minimum wiedzy i umiejętności potrzebnych, by dobrze funkcjonować w dorosłym świecie. Choć może wydawać się męczący, to w dłuższej perspektywie jest realnym wsparciem w budowaniu przyszłości Twojej i całego społeczeństwa.